Farmakologiczne metody leczenia otyłości – podstawowe informacje medyczne

Nadmierna masa ciała to nie tylko problem estetyczny, ale także ogromne obciążenie dla całego organizmu. Obecnie prowadzone są badania nad różnymi metodami wspomagającymi redukcję masy ciała. W ostatnich latach opracowano leki wpływające na gospodarkę energetyczną i metabolizm, które są stosowane u wybranych pacjentów z otyłością. W artykule przedstawiono podstawowe informacje o mechanizmach działania i wskazaniach do stosowania wybranych grup leków.

Otyłość stała się jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych na świecie. Definiuje się ją jako nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, które zagraża zdrowiu. Ten stan dotyka według danych nawet ponad  2 miliardy ludzi na całym świecie. Taka skala problemu sprawia, że istnieje pilna potrzeba znalezienia innych metod leczenia.

Konsekwencje otyłości mają wielokierunkowy, negatywny wpływ na cały organizm. Wiążą się one również z pogorszeniem ogólnego samopoczucia i jakości życia. Badania wskazują, że nawet niewielka redukcja masy ciała, rzędu 5-10% początkowej wagi, może przynieść korzyści zdrowotne, w tym poprawę regulacji poziomu cukru we krwi, korzystniejszy profil lipidowy oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Z perspektywy ekonomicznej, koszty związane z leczeniem chorób wywołanych nadwagą stanowią znaczną część globalnych wydatków na opiekę zdrowotną. Co więcej, osoby z otyłością częściej korzystają ze zwolnień lekarskich, co generuje dalsze problemy gospodarcze. Skuteczne leczenie otyłości może potencjalnie wpływać na zmniejszenie obciążenia dla systemów ochrony zdrowia oraz ograniczenie kosztów związanych z leczeniem powikłań.

W ostatnich latach nastąpiły zmiany w farmakologicznym leczeniu otyłości. Obecnie w leczeniu otyłości wykorzystuje się różne grupy leków, których mechanizm działania obejmuje m.in. regulację apetytu i metabolizmu.

Do pierwszej z nich należą analogi GLP-1, czyli substancja czynna na odchudzanie, która według badań klinicznych wpływa na mechanizmy regulujące apetyt i może mieć znaczenie w kontroli masy ciała u wybranych pacjentów. Ta grupa leków ma także zastosowanie w leczeniu cukrzycy typu drugiego i różnych powiązanych z nią problemów zdrowotnych.

Inną substancją, która często bywa przedmiotem badań dotyczących zwalczania otyłości, jest trizepatyd na odchudzanie – substancja oddziałująca na receptory GLP-1 i GIP, oceniana pod kątem zastosowania w terapii otyłości i cukrzycy typu 2.

Należy pamiętać, że są to leki, które mają określony wpływ na cały organizm, a ich przyjmowanie musi być uzasadnione względami medycznymi.

Trizepatyd, czyli substancja czynna na odchudzanie – roztwór do wstrzykiwań.

GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd 1, jest naturalnym hormonem wydzielanym w jelitach, w odpowiedzi na spożyty posiłek. Jego głównym zadaniem jest informowanie organizmu, że właśnie została mu dostarczona porcja energii. Analogi GLP-1 to grupa leków, które zostały stworzone, aby naśladować działanie tego naturalnego hormonu, a co za tym idzie niejako oszukiwać organizm, wzmacniając sygnały odpowiedzialne za odczuwanie sytości, co może ograniczać ilość przyjmowanego pokarmu.

Działanie analogów GLP-1 jest złożone i obejmuje kilka kluczowych mechanizmów. Przede wszystkim, wpływają one na trzustkę. Stymulują komórki beta trzustki do wydzielania insuliny, ale tylko wtedy, gdy poziom glukozy we krwi jest wysoki, na przykład po posiłku. Jednocześnie hamują wydzielanie glukagonu, hormonu, który podnosi poziom cukru we krwi. Co ważne, to hamowanie wydzielania glukagonu zależy od aktualnego poziomu glukozy, a to ogranicza ryzyko wystąpienia hipoglikemii w porównaniu z niektórymi innymi terapiami.

Kolejnym istotnym mechanizmem działania analogów GLP-1 jest spowolnienie opróżniania żołądka. Dzięki temu treść pokarmowa pozostaje w nim dłużej, a glukoza jest wolniej wchłaniana do krwi. To z kolei przekłada się na dłuższe uczucie sytości po posiłku.

Analogi GLP-1 oddziałują także na układ nerwowy, w tym na ośrodki głodu i sytości. Mogą stymulować uczucie pełności i prowadzić do zmniejszenia apetytu.

W badaniach klinicznych odnotowano, że część pacjentów stosujących analogi GLP-1 zgłaszała subiektywne zmiany w odczuwaniu głodu i sytości, co może mieć znaczenie w kontekście leczenia otyłości.

W badaniach odnotowano również inne potencjalne efekty metaboliczne działania analogów GLP-1, wymagające dalszej weryfikacji klinicznej. Niektóre badania sugerują, że analogi GLP-1 mogą wpływać na wrażliwość tkanek na insulinę oraz wybrane parametry metaboliczne, jednak ich pełny profil działania jest nadal przedmiotem badań.

Oprócz redukcji wagi, analogi GLP-1 mogą zmieniać inne parametry metaboliczne, takie jak poziom glukozy i lipidów we krwi. Wyniki badań wskazują, że analogi GLP-1 mogą wpływać na różne parametry metaboliczne, jednak konieczne jest dalsze monitorowanie ich działania w długim okresie.

Mechanizm działania tirzepatydu opiera się na naśladowaniu działania naturalnego GLP-1 oraz wykazywaniu silnego powinowactwa zarówno do receptorów GLP-1, jak i GIP. Ten mechanizm jest przedmiotem badań nad jego potencjalnym wpływem na regulację apetytu i metabolizmu.

Podczas stosowania analogów GLP-1 i tirzepatydu mogą wystąpić pewne działania niepożądane. Najczęściej zgłaszane są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, zaparcia i biegunki. Zwykle takie objawy mają charakter przejściowy i ustępują w ciągu pierwszych tygodni leczenia. Mogą się one jednak ponownie pojawić po zwiększeniu dawki leku. 

W praktyce stosowanie tej substancji wiąże się z nieco wyższym ryzykiem wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, chociaż jest to rzadkie działanie niepożądane. Z tego powodu zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas leczenia tym preparatem.

Aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych, leczenie zazwyczaj rozpoczyna się od niższych dawek, które są stopniowo zwiększane do docelowej dawki terapeutycznej. Omówienie możliwych działań niepożądanych pozwala na podejmowanie decyzji terapeutycznych wspólnie z lekarzem na podstawie stanu zdrowia pacjenta. Farmakoterapia może stanowić uzupełnienie leczenia niefarmakologicznego i powinna być prowadzona równolegle z modyfikacją diety i zwiększeniem aktywności fizycznej.

Uwaga! Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna być każdorazowo podejmowana przez lekarza prowadzącego, z uwzględnieniem indywidualnych wskazań medycznych.

Bibliografia:

1. Olszanecka-Glinianowicz M, Mazur A, Chudek J, Kos-Kudła B, Markuszewski L, Dudek D, et al. Obesity in Adults: Position Statement of Polish Association for the Study on Obesity, Polish Association of Endocrinology, Polish Association of Cardiodiabetology, Polish Psychiatric Association, Section of Metabolic and Bariatric Surgery of the Association of Polish Surgeons, and the College of Family Physicians in Poland. Nutrients. 2023;15(7):1641.   
2. Juda A, Rojek K, Kamińska M, Strzoda A, Polak A. Zastosowanie analogu GLP-1– dulaglutydu w leczeniu otyłości olbrzymiej– opis przypadku. Journal of Education, Health and Sport. 2023;13(1):146-152.
3. Jasińska-Balwierz A, Balwierz RJ, Biernat P, Makieieva N, Tomkow M, Cesarz K, et al. Analogi GLP-1 i GIP w leczeniu otyłości. Pediatria i Medycyna Rodzinna. 2024;20(2):162-167.   
4. Szydlarska D, Jakubowska A, Owoc J, Wierzba W. Ocena wpływu terapii liraglutydem na masę ciała i insulinooporność. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu. 2023;29(4):290-292.   
5. Stachyra B, Wolanin M, Stawikowski C, Zielonka B, Osińska A, Wolanin I, et al. Tirzepatyd– nowoczesny, podwójny agonista receptora GLP-1 i GIP stosowany w farmakoterapii otyłości: Przegląd literatury. Journal of Education, Health and Sport. 2023;18(1):23-33.
6. Mazurek M, Białowąs E, Dybała E, Cuber I, Aghadi A. Glucagon-like peptide-1 (GLP-1) agonists in the treatment of obesity. Journal of Education, Health and Sport. 2023;13(4):196-205.   
7. Krzystyniak KL, Grzyb J. Nowe leki złożone zawierające semaglutyd w leczeniu otyłości. Lek w Polsce. 2024;34(403):18-24.