HSV-1 a HSV-2: czym różnią się wirusy opryszczki?

Wirus opryszczki pospolitej, Herpes simplex virus, to jeden z najczęstszych patogenów zakaźnych na świecie. Wyróżnia się dwa główne typy wirusa - HSV-1 i HSV-2, które wywołują podobne zmiany pęcherzykowe. Jednak przebieg i lokalizacja infekcji mogą być zupełnie inne. Jakie są drogi zakażenia i pozostałe różnice między wariantami wirusa opryszczki HSV-1 i HSV-2?

HSV-1 i HSV-2 to blisko spokrewnione typy wirusa opryszczki pospolitej, należące do tej samej rodziny - Herpesviridae. Oba wirusy powodują zakażenia skóry i błon śluzowych oraz charakterystyczne zmiany pęcherzykowe - główny objaw opryszczki, w różnych lokalizacjach. Po pierwszej infekcji pozostają w organizmie w postaci utajonej i mogą uaktywniać się w wyniku różnych czynników, takich jak osłabienie odporności, stres czy ekspozycja na promieniowanie UV.

Wirus opryszczki typu 1: HSV-1

HSV-1 jest najczęstszą przyczyną opryszczki na ustach, czyli pęcherzykowych zmian pojawiających się na wardze (inaczej opryszczka wargowa, “zimno”). Może wywoływać również infekcję w innych lokalizacjach, m.in. opryszczkę w nosie, gardle, brodzie, oczach, ale również opryszczkę warg sromowych. Do zakażenia dochodzi najczęściej w dzieciństwie, np. z rodzica na dziecko, a pierwotna infekcja może mieć postać opryszczki w jamie ustnej, powodować poważny dyskomfort, gorączkę i powiększenie węzłów chłonnych.

Wirus opryszczki typu 2: HSV-2

Wirus HSV-2 jest dominującą przyczyną opryszczki narządów płciowych. Może wywoływać nawracające infekcje w okolicach intymnych, a także prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Pierwotne zakażenie ma zwykle cięższy przebieg niż infekcje nawracające, które przebiegają skąpoobjawowo lub bezobjawowo. U mężczyzn zakażenie HSV-2 objawia się zwykle opryszczką na penisie, u kobiet na wargach sromowych, w pochwie i na szyjce macicy. U obu płci zmiany pęcherzykowe mogą pojawiać się również na wewnętrznej części ud, w okolicy odbytu i odbytnicy.

Wirus opryszczki zwykłej typu 1 i 2 przenosi się poprzez bezpośredni kontakt ze śliną, wydzielinami błon śluzowych lub zmianami skórnymi osoby zakażonej. Najczęstsze drogi transmisji wirusa:

• HSV-1 - kontakt oralny (pocałunki, używanie tych samych sztućców, picie z jednej butelki), ale także zakażenie w wyniku kontaktów seksualnych,
• HSV-2 - kontakty seksualne, nawet bez widocznych objawów.

W przypadku opryszczki w ciąży, wywołanej zarówno przez HSV-2, jak i HSV-1, może dojść do zakażenia okołoporodowego. Oba wirusy mogą przenosić się również w wyniku kontaktu z zakażonymi przedmiotami, ale to stosunkowo rzadki sposób infekcji, ponieważ wirus ginie w temperaturze pokojowej lub po wyschnięciu.

Oba typy wirusa opryszczki rozwijają się w podobny sposób. Wyróżnia się kilka etapów:

• fazę prodromalną – uczucie mrowienia, swędzenia lub pieczenia w miejscu przyszłej infekcji,
• zaczerwienienie skóry lub błon śluzowych i pojawienie się niewielkiej grudki,
• wystąpienie zmian pęcherzykowych – pojawienie się małych pęcherzyków wypełnionych płynem, często bardzo bolesnych,
• pękanie pęcherzyków i powstanie nadżerek – na tym etapie wirus jest najbardziej zakaźny,
• tworzenie się strupów – proces gojenia, który może trwać do dwóch tygodni.

W obu przypadkach czas inkubacji po zakażeniu wirusem wynosi od 1 do 26 dni (zazwyczaj około tygodnia).

Oba typy wirusa opryszczki mogą powodować nawroty infekcji. Ryzyko ponownego pojawienia się objawów zależy od indywidualnych cech organizmu pacjenta oraz oddziaływania określonych czynników, np. stres, infekcje, zmiany hormonalne, ekspozycja na promieniowanie UV. Jednak u wielu pacjentów do nawrotu dochodzi w ciągu pierwszego roku od pierwotnego zakażenia. Ponowne infekcje są częstsze w przypadku opryszczki narządów płciowych wywołanych przez HSV-2 (występują nawet u 90% pacjentów^[1]), zdarza się, że nawracają nawet kilka razy w roku. Natomiast w przypadku zakażenia HSV-1 nawroty infekcji są znacznie rzadsze, np. opryszczka na ustach występuje średnio dwa razy w roku.

Pacjenci z nawracającą opryszczką zazwyczaj z łatwością potrafią rozpoznać objawy zwiastunowe. Rozpoczęcie leczenia na tym etapie pozwala złagodzić objawy i skrócić czas infekcji. Pomocne mogą być wówczas zdalne konsultacje z opcją e-Recepty na opryszczkę, oferowane przez niektóre serwisy medyczne, które umożliwiają uzyskanie porady medycznej, a w razie konieczności również recepty na odpowiednie leki.

Chociaż opryszczka wargowa i opryszczka narządów płciowych wywoływane są przez różne typy wirusa HSV, w obu przypadkach stosuje się podobne metody leczenia. Ich zadaniem jest ograniczenie namnażania wirusa, złagodzenie objawów oraz skrócenie czasu trwania infekcji.

Zakażenie HSV-1 i HSV-2 leczy się tymi samymi substancjami czynnymi, takimi jak acyklowir, denotywir, dokozanol, tromantadyna, walacyklowir. W łagodniejszych postaciach opryszczki stosuje się kremy i maści zawierające acyklowir (mają niską skuteczność przy opryszczce narządów płciowych), natomiast w bardziej nasilonych infekcjach zalecana jest terapia doustna. Należy jednak zaznaczyć, że infekcje HSV-2 częściej wymagają dłuższego stosowania leków przeciwwirusowych. Nierzadko w przypadku nawrotowej opryszczki intymnej stosowana jest kuracja supresyjna, czyli długoterminowe przyjmowanie leków w celu ograniczenia liczby epizodów i ryzyka transmisji wirusa.
Opryszczka na oku wymaga specjalistycznego podejścia i pomocy okulisty.
 

^[1] Drosdzol-Cop A., Fuchs A., Sikora J., Skrzypulec-Plinta V., Czech I., Kałuska A., Kozioł K., Zakażenia wirusem Herpes simplex w ginekologii i położnictwie, 2024