Jak rozpoznać opryszczkę?

Opryszczka to jedna z najczęstszych infekcji skórnych o podłożu wirusowym. Jej objawy mogą się różnić w zależności od etapu zakażenia, lokalizacji zmian oraz indywidualnej reakcji organizmu, a niespecyficzne symptomy mogą przypominać inne schorzenia. Tymczasem wczesne rozpoznanie opryszczki umożliwia podjęcie odpowiednich działań, które pozwalają złagodzić objawy i skrócić czas trwania infekcji. Czym charakteryzuje się opryszczka i jak ją odróżnić od innych zmian skórnych?

Pierwsze objawy opryszczki mogą być łatwe do przeoczenia, ponieważ nie od razu pojawiają się charakterystyczne pęcherzyki. Zakażenie wirusem Herpes simplex (HSV) rozpoczyna się od tzw. fazy prodromalnej, która trwa od kilku godzin do nawet dwóch dni. W tym czasie w miejscu rozwoju infekcji pacjenci mogą odczuwać mrowienie, swędzenie, pieczenie lub lekkie napięcie skóry.

Po fazie prodromalnej skóra zaczyna się zaczerwieniać, pojawiają się małe grudki, a następnie pęcherzyki wypełnione płynem. Ze względu na dwa typy wirusa i różne lokalizacje zmian opryszczkowych, objawy mogą mieć niejednorodny charakter i nasilenie. W niektórych przypadkach występują jedynie subtelne zmiany skórne, które wywołują niewielki dyskomfort. Natomiast u niektórych pacjentów pęcherzyki są duże i bardzo bolesne, może również dochodzić do tworzenia się owrzodzeń lub nadżerek.

Zakażenie pierwotne ma zazwyczaj cięższy przebieg niż nawroty choroby. Pierwszej infekcji często towarzyszy gorączka i powiększenie węzłów chłonnych (szczególnie przy opryszczce narządów płciowych i opryszczce w jamie ustnej, gardle). Pacjenci mogą również skarżyć się na ogólne osłabienie, rozbicie i bóle mięśni.

Zdarza się, że pacjenci mylą opryszczkę z innymi schorzeniami skórnymi, zwłaszcza na wczesnym etapie infekcji. Bagatelizowanie dolegliwości lub nieprawidłowe rozpoznanie uniemożliwia skuteczne leczenie i złagodzenie dokuczliwych objawów. Należy również pamiętać, że w niektórych przypadkach może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia.

W przypadku najbardziej powszechnej opryszczki na ustach pacjenci nie mają zwykle problemów z rozpoznaniem objawów. Szczególnie, jeśli jest to infekcja nawrotowa, której towarzyszą charakterystyczne objawy zwiastujące. Pojawienie się mrowienia, swędzenia, pieczenia czy dyskomfortu w okolicy ust u pacjentów zakażonych HSV pozwala, z dużym prawdopodobieństwem, podejrzewać początek opryszczki wargowej. Rozpoczęcie leczenia na tym etapie pozwala na zahamowanie rozwoju choroby, złagodzenie objawów i skrócenie czasu trwania infekcji. Niektóre serwisy medyczne zapewniają pacjentom możliwość odbycia zdalnych konsultacji z opcją e-Recepty na opryszczkę, dzięki którym można uzyskać szybką poradę medyczną i, w razie konieczności, receptę na leki przeciwwirusowe.

Jednak w niektórych przypadkach prawidłowe rozpoznanie opryszczki wymaga odróżnienia jej od innych infekcji wirusowych, grzybiczych, autoimmunologicznych czy bakteryjnych, takich jak m.in.:

• kandydoza jamy ustnej – infekcja grzybicza wywołana przez Candida albicans,
• zapalenie aftowe – bolesne nadżerki w jamie ustnej, które mogą przypominać opryszczkę,
• “bostonka” (zakażenie enterowirusowe, wirus Coxsackie) – może powodować pojawienie się pęcherzyków na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła. Zmiany obejmują zazwyczaj również wysypkę na dłoniach i stopach,
• rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona) – ciężka reakcja immunologiczna, która może powodować powstawanie pęcherzy i nadżerek w jamie ustnej.

W przypadku zmian na narządach płciowych (opryszczka warg sromowych, opryszczka na penisie) konieczne może być różnicowanie z innymi chorobami wenerycznymi, takimi jak kiła, wrzód weneryczny, półpasiec.

Rozpoznanie opryszczki zwykle opiera się na charakterystycznym obrazie klinicznym zmian skórnych lub błon śluzowych. Typowy przebieg infekcji – od fazy prodromalnej z uczuciem mrowienia i pieczenia, poprzez powstawanie pęcherzyków wypełnionych płynem, aż po nadżerki i strupy – pozwala lekarzowi na szybkie postawienie diagnozy bez konieczności wykonywania dodatkowych badań.

W niektórych przypadkach, głównie przy ostrym, nietypowym przebiegu, konieczne może być przeprowadzenie badań laboratoryjnych w celu potwierdzenia zakażenia wirusem opryszczki pospolitej (Herpes simplex virus – HSV-1 i HSV-2). W tym celu przeprowadza się najczęściej badanie PCR, pozwalające na wykrycie DNA wirusa w materiale pobranym z pęcherzyków, wymazu z pochwy, badanie serologiczne, pozwalające na wykrycie przeciwciał (dopiero kilka tygodniu po zakażeniu) czy izolacji wirusa HSV w hodowli komórkowej (wykonywany głównie w przypadku opryszczki narządów płciowych).

Rozpoznanie opryszczki w początkowej fazie choroby pozwala na podjęcie działań zmierzających do złagodzenia objawów i skrócenia czasu trwania infekcji. Aby samodzielnie rozpoznać zakażenie wirusem HSV, warto zwrócić uwagę na kilka charakterystycznych cech.

• Czy wystąpiła faza pęcherzykowa? - Jeśli zmiana zaczyna się od mrowienia, przechodzi w pęcherzyki wypełnione płynem, a następnie strupy – najprawdopodobniej jest to opryszczka.
• Czy zmiany nawracają? – Opryszczka często powraca w tych samych lokalizacjach, zwłaszcza w okresach osłabionej odporności.
• Czy zmiany skórne pojawiają się w jednym miejscu? – Infekcje HSV nie mają rozsianego charakteru, co zdarza się w innych infekcjach wirusowych.
• Czy pojawia się ból? – Opryszczka zazwyczaj powoduje bolesność w miejscu występowania pęcherzyków.

Chociaż zakażenia wirusowe są wskazaniem do konsultacji z lekarzem, wielu pacjentów z nawracającą, zwłaszcza łagodną lub umiarkowaną infekcją HSV leczy się samodzielnie. Należy jednak pamiętać, że profesjonalnego podejścia i specjalistycznego leczenia wymagają wszystkie przypadki opryszczki u dzieci (zwłaszcza niemowląt oraz dzieci z obniżoną odpornością), opryszczki w ciąży, opryszczki narządów płciowych, błony śluzowej jamy ustnej i gardła i opryszczki oka (ryzyko utraty wzroku!).