Rolowanie pożyczek – jak instytucje pożyczkowe obchodzą prawo i co może zrobić konsument?

W ostatnich latach rolowanie pożyczek stało się jednym z głównych sposobów, w jaki niektóre instytucje finansowe obchodzą przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Dzięki tej praktyce, firmy pożyczkowe udzielają klientom kolejnych pożyczek, które mają na celu spłatę poprzednich zobowiązań, często z naruszeniem ustawowych limitów kosztów. Jakie konsekwencje prawne ponoszą takie instytucje i co mogą zrobić konsumenci, którzy padli ofiarą tego typu działań?

W ostatnich latach Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) wielokrotnie stwierdzał, że niektóre firmy pożyczkowe stosują praktyki prowadzące do obejścia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim – w szczególności art. 36a–36c. Decyzje dotyczyły tzw. rolowania pożyczek - czyli udzielania kolejnych pożyczek, celem spłaty pierwotnego zadłużenia w krótkim odstępie czasu, co skutkowało naliczaniem nowych, często zawyżonych kosztów pozaodsetkowych.

Praktyka ta jest szczególnie niebezpieczna dla konsumentów – prowadzi do nieuzasadnionego wzrostu zobowiązania, a w wielu przypadkach przekracza dopuszczalne prawem limity kosztów kredytu. Co istotne – rolowanie pożyczek często następuje automatycznie, bez realnego wpływu konsumentów na podjętą przez pożyczkodawcę decyzję. W przypadku pożyczek zawieranych online, konsument często nieświadomie zaznaczał pozycję dot. automatycznego refinansowania pożyczki w przypadku braku jej spłaty w zakreślonym terminie.

Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim, koszty pozaodsetkowe (czyli m.in. prowizje, opłaty przygotowawcze, koszty obsługi pożyczki) nie mogą przekroczyć ustawowego limitu. Przepisy art. 36b i 36c ustawy o kredycie konsumenckim mają zapobiegać obchodzeniu tych limitów poprzez udzielanie kolejnych pożyczek w ciągu 120 dni od poprzednio zaciągniętej.

W przypadku tzw. rolowania pożyczek, instytucje pożyczkowe często nie traktują nowych umów jako kontynuacji wcześniejszej, lecz jako zupełnie odrębne zobowiązania - dzięki czemu pobierają wielokrotne opłaty i prowizje. Taka praktyka jest sprzeczna z celem ustawy i stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

Prezes UOKiK w ostatnich latach wydał szereg decyzji, w których jednoznacznie wskazał, że tzw. rolowanie pożyczek narusza przepisy o maksymalnych pozaodsetkowych kosztach kredytu. Instytucje pożyczkowe w celu obejścia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim tworzyły szereg podmiotów ze sobą powiązanych, żeby udzielać konsumentom kolejnych pożyczek na spłatę poprzednich pożyczek z przekroczeniem maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu wprowadzonych przez art. 36c ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku braku spłaty jednej pożyczki np. w terminie 30 dni od jej zaciągnięcia, to podmiot powiązany z instytucją finansową najczęściej refinansował tę pożyczkę, doliczając kolejną prowizję i opłaty za refinansowanie.

Dotyczyła spółek Yes Finance S.A., Liberis Polska sp. z o.o., Duo Finance sp. z o.o. oraz Primus Finance sp. z o.o. Prezes UOKiK uznał, że przedsiębiorcy w sposób systemowy udzielali kolejnych pożyczek w krótkim odstępie czasu od poprzednich, pobierając przy tym opłaty, które w efekcie przekraczały limity ustawowe. Decyzja została potwierdzona wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 18 marca 2024 r. (sygn. XVII AmA 50/23), co stanowi istotne potwierdzenie, że takie praktyki są bezprawne.

W sprawie przeciwko Creamfinance Poland Sp. z o.o., MDP Finance Sp. z o.o., KIM Finance Sp. z o.o. oraz JJK Credit Sp. z o.o. Prezes UOKiK stwierdził, że spółki oferowały konsumentom kolejne pożyczki, mimo że poprzednie nie zostały w pełni spłacone. W konsekwencji dochodziło do naliczania wielokrotnych kosztów pozaodsetkowych, co prowadziło do obejścia art. 36c u.k.k. Prezes UOKiK uznał, że takie działanie narusza zbiorowe interesy konsumentów i nakazał zaniechanie tych praktyk.

Wobec LoanMe Sp. z o.o. Prezes UOKiK stwierdził nie tylko przekroczenie maksymalnych kosztów kredytu, ale także praktykę polegającą na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu w sytuacji wcześniejszej spłaty. Organ uznał to za działanie sprzeczne z art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim i za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

Wszystkie te decyzje pokazują, że działania powiązanych ze sobą instytucji pożyczkowych polegające na rolowaniu zadłużenia są traktowane przez Prezesa UOKiK jako poważne naruszenia prawa.

W świetle powyższych decyzji konsumenci mają silne podstawy prawne, by dochodzić zwrotu nienależnie pobranych opłat i prowizji. Warto pamiętać, że:

• koszty przekraczające limit ustawowy nie należą się pożyczkodawcy,
• wcześniejsza spłata kredytu zawsze wymaga proporcjonalnego obniżenia jego całkowitego kosztu,
• decyzje UOKiK potwierdzone przez sądy stanowią prejudykat – sądy w sprawach indywidualnych powinny brać ich ustalenia pod uwagę,
• nawet w przypadku kredytów i pożyczek spłaconych – konsumenci często wciąż mogą domagać się zwrotu nienależnie pobranych kosztów od instytucji finansowych.

Konsumenci, którzy zaciągnęli kilka pożyczek w krótkim czasie u tego samego lub powiązanego podmiotu, bądź którym nie obniżono kosztów po wcześniejszej spłacie, mogą żądać zwrotu nadpłaconych kwot lub unieważnienia niektórych postanowień umowy.

Rolowanie pożyczek i zawyżanie kosztów kredytów konsumenckich to działania, które Prezes UOKiK i sądy uznają za bezprawne. Istnieje zatem solidna podstawa, by dochodzić swoich praw i żądać zwrotu nienależnie pobranych środków.

Jeżeli podejrzewasz, że Twoja pożyczka została „przerolowana” lub że zapłaciłeś więcej, niż dopuszcza ustawa – skontaktuj się z naszą Kancelarią. Pomożemy ustalić, czy instytucja pożyczkowa naruszyła prawo, przeanalizujemy umowę i podejmiemy działania w celu odzyskania Twoich pieniędzy. Nie pozwól, aby nieuczciwe praktyki pozostały bez reakcji, gdyż prawo stoi po stronie konsumenta.

Autor artykułu – apl. adw. Maciej Banaszek

Korzybski Wojciński Kancelaria Radców Prawnych sp.k.