Reforma, która kosztuje samorządy. Dlaczego system odpadów musi zostać zaktualizowany?

Stanowisko Miasta Łomża w sprawie zmiany stawek opłat za gospodarowanie odpadami

Wprowadzenie od 1 stycznia 2025 r. ogólnopolskiego systemu kaucyjnego jest jedną z największych reform w gospodarce odpadami w ostatnich latach. Choć jego cele środowiskowe są na pozór zasadne, sposób wdrożenia systemu powoduje realne skutki finansowe dla samorządów i mieszkańców. 

Decyzja Rady Miejskiej Łomży o zmianie stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest bezpośrednią konsekwencją tych zmian systemowych oraz rosnących kosztów funkcjonowania instalacji komunalnych.

Utrata przychodów w wyniku systemu kaucyjnego – problem ogólnopolski 

System kaucyjny wyprowadził z gminnego systemu najbardziej wartościowe frakcje surowcowe – butelki PET, puszki aluminiowe oraz część opakowań szklanych. Do tej pory były one przetwarzane w instalacjach komunalnych i stanowiły istotne źródło przychodów.

W obecnym modelu:

• instalacje komunalne utraciły znaczną część przychodów ze sprzedaży surowców,
• koszty stałe funkcjonowania zakładów nie uległy proporcjonalnemu zmniejszeniu,
• w systemie pozostały frakcje o niższej wartości rynkowej i wyższych kosztach przetwarzania.
• z gmin został wyjęty surowiec, co negatywnie wpłynie na poziomy odzysku wymagane do osiągnięcia przez samorządy, a w konsekwencji konieczność zapłaty kar

Należy podkreślić, że sytuacja ta nie dotyczy tylko Miasta Łomża, ale jest problemem ogólnopolskim. Dnia 09 lutego 2026 r. została oficjalnie podniesiona przez Związek Miast Polskich, który w przyjętej uchwale zwrócił uwagę na pilną konieczność:

• wprowadzenia pełnego i realnego systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP);
• kompleksowej nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach;
• zapewnienia samorządom adekwatnych narzędzi finansowych do realizacji ustawowych obowiązków.

Związek Miast Polskich wskazał wprost, że obecny model gospodarki odpadami prowadzi do systemowego przenoszenia kosztów reform środowiskowych na samorządy, przy jednoczesnym braku skutecznych mechanizmów rekompensaty utraconych przychodów.

Uchwała ta potwierdza, że problem ma charakter ogólnokrajowy i nie wynika z decyzji pojedynczych miast, lecz z konstrukcji obowiązujących przepisów.

Brak pełnego wdrożenia ROP

Rozszerzona odpowiedzialność producenta powinna w większym stopniu przenosić koszty zagospodarowania odpadów opakowaniowych na podmioty wprowadzające produkty do obrotu. W obecnym stanie prawnym:

• producenci nie ponoszą pełnych kosztów systemu,
• gminy odpowiadają za organizację i finansowanie odbioru oraz zagospodarowania odpadów,
• odpowiedzialność za osiąganie poziomów recyklingu spoczywa na samorządach.

To oznacza, że ciężar finansowy realizacji krajowych i unijnych celów środowiskowych został w znacznym stopniu przesunięty na mieszkańców i budżety lokalne.

Inwestycje niezbędne dla osiągania poziomów recyklingu – odpowiedzialne działania mimo barier systemowych

Pomimo ogólnopolskich barier legislacyjnych i finansowych, Miasto Łomża i ZGO Zakład Gospodarki podejmuje już dziś konkretne działania modernizacyjne i rozwojowe. Spółka nie ogranicza się do reagowania na zmiany systemowe, lecz aktywnie przygotowuje infrastrukturę do realizacji coraz bardziej wymagających poziomów recyklingu, które w kolejnych latach będą sukcesywnie rosnąć.

Należy podkreślić, że to właśnie gminy i ich instalacje komunalne ponoszą odpowiedzialność za osiąganie ustawowych poziomów odzysku, niezależnie od ograniczeń wynikających z konstrukcji systemu kaucyjnego czy braku pełnego wdrożenia ROP.

W tym kontekście ZGO w Łomży realizuje i planuje działania w kilku kluczowych obszarach:

???? Modernizacja linii technologicznej

Spółka planuje modernizację linii sortowniczej w celu zwiększenia efektywności odzysku surowców ze strumienia odpadów zmieszanych. Nowoczesne rozwiązania technologiczne umożliwiają wyodrębnienie większej ilości frakcji surowcowych, co pozwala ograniczyć ilość odpadów kierowanych do zagospodarowania końcowego oraz poprawić wyniki recyklingowe miasta.

???? Ograniczanie kosztów operacyjnych poprzez inwestycje w OZE

Równolegle prowadzone są działania mające na celu stabilizację i obniżenie kosztów funkcjonowania zakładu, m.in. poprzez przygotowanie inwestycji w odnawialne źródła energii, w tym instalacje fotowoltaiczne. Własna produkcja energii pozwoli zmniejszyć podatność zakładu na wahania cen energii elektrycznej, które w ostatnich latach stanowiły jeden z głównych czynników kosztowych.

???? Edukacja i poprawa jakości segregacji

Spółka oraz Miasto intensyfikują działania edukacyjne skierowane do mieszkańców. Poprawa jakości segregacji u źródła jest kluczowa dla zwiększenia poziomu odzysku i ograniczenia kosztów sortowania. Lepsza jakość selektywnej zbiórki oznacza mniejsze straty surowcowe i wyższą efektywność całego systemu.

System musi się bilansować

Zgodnie z obowiązującym prawem system gospodarowania odpadami komunalnymi musi być samofinansujący się. Gmina nie może dopłacać do niego z innych dochodów budżetowych.

W sytuacji:

• utraty przychodów w wyniku systemu kaucyjnego,
• rosnących kosztów operacyjnych,
• zwiększonych obowiązków ustawowych,

korekta stawek jest działaniem koniecznym dla zachowania stabilności systemu.

Podsumowanie

Zmiana stawek w Łomży jest konsekwencją:

• wprowadzenia systemu kaucyjnego w obecnym modelu,
• braku pełnego wdrożenia ROP,
• systemowego przeniesienia kosztów reform środowiskowych na samorządy,
• rosnących wymagań prawnych i kosztów funkcjonowania instalacji komunalnych.

Stanowisko Związku Miast Polskich jednoznacznie potwierdza, że jest to problem ogólnopolski wymagający zmian legislacyjnych na poziomie krajowym.

Miasto Łomża podejmuje decyzje odpowiedzialnie – w celu zabezpieczenia stabilności systemu gospodarki odpadami oraz zapewnienia jego bezpiecznego funkcjonowania w kolejnych latach.