Krew w piwnicy, woda na dachu. Od kościelnych organów po dawne więzienie UB [VIDEO i FOTO]

Gdy samorządowcy w oficjalnych przemówieniach mówią o rozwoju turystyki i narodowym dziedzictwie, pani Wanda Gorczyńska myśli przede wszystkim o tym, żeby wreszcie przestało jej cieknąć na głowę. W Łomży podpisano umowy na dofinansowanie prac przy lokalnych zabytkach. Łącznie do 12 beneficjentów z subregionu łomżyńskiego trafi blisko 800 tysięcy złotych. Wśród nich są diecezje, wiejskie parafie i lokalne samorządy. Jednak najbardziej poruszająca historia tego rozdania kryje się pod adresem Nowogrodzka 5.

„Strasznie było. Po prostu strasznie”

Gdy deszcz pada zbyt długo, z piwnicy kamienicy przy ulicy Nowogrodzkiej 5 wyziera ciężki zapach wilgoci. Przez lata woda wdzierała się do podziemi niemal przy każdym większym opadzie. A tam, na surowych ścianach, wciąż wyraźnie widać wydrapane kreski, zarysy postaci i krótkie napisy z imionami czy słowami modlitwy. To ślady po ludziach przetrzymywanych tu tuż po wojnie, kiedy w budynku urzędował Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego.

Mimo upływu dekad substancja historyczna w piwnicy przetrwała – zachowały się kraty, drzwi cel i pamięć o tym, co się tam działo. Zniszczenia sieje jednak czas i lejąca się z góry woda. Otrzymana właśnie dotacja w wysokości 30 tys. zł ma pozwolić na dokończenie trzeciego, finałowego etapu remontu przeciekającego dachu. Wykonawca ma czas na zakończenie prac do końca października.

Od XV-wiecznych polichromii po XIX-wieczne organy

Kwota przeznaczona na kamienicę przy ul. Nowogrodzkiej to część większej puli. W ramach tego etapu marszałkowskiego programu ochrony zabytków w subregionie łomżyńskim rozdzielono łącznie 792 100 zł . W skali całego województwa podlaskiego budżet wynosi ponad 3,8 mln zł i obejmie około 60 przedsięwzięć.

Większość dotacji w okolicach Łomży trafi do obiektów sakralnych:

• 100 tys. zł – Diecezja Łomżyńska (kontynuacja konserwacji elewacji Kościoła Rektoralnego pw. Wniebowzięcia NMP w Łomży).
• 100 tys. zł – Parafia pw. Przemienienia Pańskiego w Piątnicy (III etap prac przy zabytkowym ołtarzu bocznym).
• 80 tys. zł – Parafia pw. Przemienienia Pańskiego w Wąsoszu (odnowienie polichromii w XV-wiecznym kościele gotyckim).
• 80 tys. zł – Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Wiźnie (konserwacja wnętrza kaplicy cmentarnej).
• 70 tys. zł – Katolicka Bursa Szkolna w Łomży (remont stolarki okiennej).
• 70 tys. zł – Parafia pw. Imienia NMP w Szczuczynie (konserwacja cokołu ołtarza bocznego św. Agaty).
• 52 100 zł – Parafia pw. św. Wojciecha w Rydzewie (renowacja organów z 1897 roku).
• 50 tys. zł – Parafia pw. św. Jakuba Apostoła w Jedwabnem (remont zabytkowej plebanii).
• 30 tys. zł – Parafia pw. św. Stanisława w Białaszewie (remont elewacji i wymiana stolarki w kaplicy w Sojczynie Borowym).

Znalazło się też miejsce na dwa zadania w Szczuczynie: Zakład Opiekuńczo-Leczniczy pozyskał 50 tys. zł na elewację budynku głównego , a Gmina Szczuczyn – 70 tys. zł na dokumentację konserwatorską i budowlaną zabytkowego budynku z oficyną przy Placu Tysiąclecia 1.

Dziedzictwo na barkach prywatnych właścicieli

Przedstawiciele władz wojewódzkich podkreślają, że potrzeby finansowe związane z utrzymaniem starych murów są nieporównywalnie większe niż samorządowe możliwości. Odnowione obiekty mają przyciągać turystów, których na “Podlasiu” z roku na rok przybywa.

Jednak obok okazałych świątyń i budynków użyteczności publicznej, to właśnie miejsca takie jak prywatna kamienica pani Wandy przypominają, że zabytki to nie tylko turystyczna wizytówka, ale często trudna i bolesna historia, którą ktoś na co dzień musi dźwigać na własnych barkach. Dzięki 30 tysiącom złotych dach nad dawną katownią przestanie przeciekać. Otwarte pozostaje jednak pytanie, czy znajdą się środki i pomysł na to, by piwnicę z rysunkami więźniów zamienić w miejsce pamięci, zanim czas zrobi swoje.