1000 lat temu w Królestwie Polskim. Ślady działalności Bolesława Chrobrego w Łomży [VIDEO]

Dziś w Muzeum Diecezjalnym w Łomży odbyła się konferencja popularno-naukowa pt. „1000 lat temu w Królestwie Polskim”. Podczas spotkania opublikowano część badań archeologicznych prowadzonych na terenie grodziska w Starej Łomży, jednego z największych wczesnośredniowiecznych ośrodków osadniczych w regionie. W ubiegłym roku po raz pierwszy od czterech dekad archeolodzy powrócili na to stanowisko, by przy pomocy nowoczesnych technologii zweryfikować wcześniejsze ustalenia i odkryć nowe ślady życia sprzed tysiąca lat.

Rok 2025 jest rokiem 1000-lecia Pierwszej Koronacji Króla Polski. „Koronacja Bolesława Chrobrego była jasnym sygnałem dla ówczesnego świata, że młode państwo polskie jest niepodległe i niezależne. Był to początek wzrastania pozycji Polski, na średniowiecznej mapie Europy, która z księstwa przeistoczyła się w królestwo.” (źródło: Uchwała Sejmu RP z dnia 24 lipca 2024 r.)

Dzisiejsza konferencja zgromadziła historyków, archeologów oraz badaczy, którzy podzielili się wynikami swoich prac dotyczących roli terenów obecnej gminy Łomża w kształtowaniu się Królestwa Polskiego. Wśród prelegentów znalazła się mgr Weronika Bałdyga z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizująca się w archeologii krajobrazu i analizach GIS. Przedstawiła wyniki najnowszych badań przeprowadzonych na grodzisku w Starej Łomży – miejscu o szczególnym znaczeniu dla wczesnej państwowości polskiej.

W czasach kształtowania się państwa polskiego, grodzisko w Starej Łomży – jak pisała archeolog Ewa Twarowska - „przekształciło się w ludną i bogatą osadę targową, aktywizującą osadnictwo w najbliższej okolicy i zajmującą coraz większą przestrzeń”. W Starej Łomży, na pobliskiej względem grodziska skarpie, zwanej Wzgórzem św. Wawrzyńca, według tradycji i dawnych odpisów akt kościelnych miał zostać wzniesiony „kościół parafialny po raz pierwszy około roku Pańskiego 1000, na początku religii chrześcijańskiej w Królestwie Polskim”. 

W ubiegłym roku archeolodzy wrócili na teren grodziska, znanego jako Góra Królowej Bony, kontynuując badania zapoczątkowane w latach 60. przez Tadeusza Żurowskiego oraz w latach 80. przez Ewę Twarowską. Nowoczesne metody, w tym badania geofizyczne i fotografie lotnicze, pozwoliły na dokładniejszą analizę struktury grodziska i jego funkcji w średniowieczu.

Podczas wykładu mgr Weroniki Bałdygi omówiono istotne odkrycia, w tym pozostałości wałów obronnych, ślady osadnictwa oraz znaleziska ceramiczne i metalowe, które wskazują na intensywną działalność osadniczą w IX-XIII wieku. Szczególne zainteresowanie wzbudziły odnalezione zabytki, takie jak groty strzał, fragmenty srebrnej zausznicy, narzędzia krzemienne oraz dowody wskazujące na istnienie konstrukcji mieszkalnych i gospodarczych.

Jednym z kluczowych pytań badawczych było ustalenie chronologii rozwoju grodziska oraz jego roli w strukturze wczesnośredniowiecznej sieci osadniczej. Prelegentka zwróciła uwagę na konieczność dalszych badań, zwłaszcza w kontekście powiązań tego miejsca z misją św. Brunona z Kwerfurtu, biskupa, misjonarza i przyjaciela Bolesława Chrobrego, który poniósł śmierć męczeńską w 1009 r., w trakcie misji chrystianizacyjnej na pograniczu Prus, Jaćwieży, Rusi i Litwy.