18 kwietnia - Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków a Łomża [FOTO]

Dziś obchodzimy Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków. Jest to święto ustanowione w 1983 roku przez Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków (ICOMOS).

Łomża niewątpliwie jest miastem, któremu nie można odmówić pięknych widoków i miejsc do spędzania wolnego czasu na łonie natury. Łąki, rzeki i lasy urzekają przyjezdnych i stanowią swojego rodzaju atrakcję. Oprócz odczuwalnej bliskości z naturą, Łomża może zainteresować również swoją historią i zabytkami. Okazuje się, że Łomża posiada wiele obiektów, które ujęte są w gminnej ewidencji zabytkowej. 

RATUSZ

Pierwotnie ratusz stał na środku rynku, jednak w wyniku wielokrotnych zniszczeń został rozebrany. Nowy, stojący do dziś, usytuowano we wschodniej pierzei rynku. Ratusz, zaprojektowany przez Aleksandra Groffe, został zbudowany w latach 1822 – 1823. Dziesięć lat później od strony wschodniej dobudowano oficyny według projektu Teodora Bogumiła Seyfrieda, dzięki czemu powstał prostokątny dziedziniec. Piętrowa, klasycystyczna budowla została postawiona na planie prostokąta. Jej fasada jest pięcioosiowa, natomiast zryzalitowana część środkowa przechodzi w czworoboczną wieżyczkę. Początkowo przykrywała ją półkolista kopuła, która już wróciła na swoje historyczne miejsce w ramach aktualnie realizowanej odbudowy Starego Ratusza. Istniejąca od kilku dziesięcioleci żeliwna balustrada nie jest przewidywana w nowym projekcie.

KASA POŻYCZKOWA PRZEMYSŁOWCÓW ŁOMŻYŃSKICH

Neobarokowy budynek wzniesiono w latach 1907 – 1909 według projektu inżyniera i kierownika Wydziału Budowlanego Rządu Gubernialnego w Łomży, Franciszka Przecławskiego.

Budynek został zbudowany na siedzibę działającej od 1885 r. Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Łomżyńskich. Celem tej instytucji było udzielanie pożyczek terminowych na niewielki procent, dzięki czemu wpływała ona na rozwój gospodarczy miasta i okolic.

SZPITAL ŚW.DUCHA

Wg „Kalendarza Łomżyńskiego na rok 1904” autorem projektu architektonicznego był Feliks Nowicki.

Uroczyste poświęcenie i otwarcie miało miejsce 3 listopada 1886 r (na tympanonie widnieje data 1878). Znajdowały się w nim: 5 sal dla chorych, sala operacyjna, gabinet lekarski, apteka, kaplica, skład bielizny, 2 pokoje z wannami, kancelaria, mieszkanie szarytek. 

DOM KATOLICKI

Po kilku latach budowy został otwarty i poświęcony 31 sierpnia 1935 r. Odbywały się w nim spotkania diecezjalne. Po II wojnie światowej był siedzibą Domu Kultury, kina „Październik”, biblioteki i muzeum.

DOM STARCÓW

Wybudowany w ostatniej dekadzie XIX w. Był utrzymywany przez Towarzystwo Dobroczynności któremu plac pod budynek ofiarował Juliusz Kisielnicki. W 1898 r. w jego pomieszczeniach otwarto Wystawę Sztuk Pięknych.

SZPITAL ŻYDOWSKI

Oddany do użytku w 1903 r. Był utrzymywany przez gminę żydowską i służył jej mieszkańcom. Po II wojnie światowej oddano go na potrzeby szkolnictwa.

STARY CMENTARZ PRZY ULICY KOPERNIKA

Ta pochodząca z pierwszych lat XIX wieku nekropolia łączy w sobie trzy cmentarze: rzymskokatolicki, ewangelicko-augsburski i prawosławny. Ze względu na zachowane cmentarne nagrobki i pomniki porównywany jest do warszawskich Powązek. Tu spoczywają szczątki min.: Jakuba Wagi autora "Flory Polskiej", pisarza Feliksa Bernatowicza, czy poety Jana Kulki.

PAŁAC BISKUPI, ULICA SADOWA

Na pocztówce widok od ul. Giełczyńskiej. Budynek neoklasycystyczny wybudowany w 1925 r. według projektu architekta Zdzisława Świątkowskiego. Usytuowany jest na południe od katedry.

Wewnątrz wiele interesujących zabytków: obrazy barokowe, z końca XIX w., portrety biskupów diecezji wigierskiej, grafiki, meble neobarokowe, krzyże ołtarzowe. W ciągu 72 lat istnienia Diecezji Łomżyńskiej ordynariuszami byli:

Romuald Jałbrzykowski — 1925

Stanisław Łukomski — 1926-1948 (w 1944 r. uchronił katedrę od zniszczenia)

Czesław Falkowski — 1949-1969

Mikołaj Sasinowski — 1970-1982

Juliusz Paetz —1982-1996

BANK PAŃSTWA, ULICA DWORNA

Budynek, wg projektu Feliksa Łowickiego, wzniesiono w latach w 1910-1912 jako siedzibę Oddziału Banku Państwa Rosyjskiego. Bank, wybudowany w stylu neorenesansowym na planie prostokąta, jest trzykondygnacyjny, z wysokimi suterenami oraz niższymi łącznikami po bokach. Wewnątrz zachowały się sztukaterie i stolarka z czasów budowy, jak również klatka schodowa z żeliwnymi, ozdobnymi poręczami. Fasada jest siedmioosiowa, w trzeciej, wyższej dzielona jest jońskimi pilastrami, między nimi wielkie, arkadowe okna. Dachy są dwuspadowe.

GIMNAZJUM ŻEŃSKIE PRZY ULICY BERNA

Budynek, wg projektu Feliksa Łowickiego, oddano do użytku w 1914 roku. Po I wojnie światowej mieściło się tu gimnazjum męskie.

Budynek jest wczesnomodernistyczny, trzykondygnacyjny, przez cały okres swej historii związany ze szkolnictwem. Od roku szkolnego 1917/1918 był siedzibą Gimnazjum Męskiego.

Początkowe Gimnazjum Żeńskie, następnie siedziba Gimnazjum Męskiego, obecnie Zespołu Szkół Ogólnokształcących

GIMNAZJUM MĘSKIE PRZY PLACU KOŚCIUSZKI 

Gimnazjum zostało wzniesione między 1898 a 1906 r. wg projektu architekta Feliksa Nowickiego, w stylu neorenesansowym.

OGRÓD SPACEROWY

Park otoczony ulicami: Wojska Polskiego, Ogrodową, Nowogrodzką i Glogera. Został założony w 1842 r. jako miejski ogród spacerowy. Po kilku latach, gdy ogród zaczął podupadać zatrudniono ogrodnika.

Początkowo ogród nie był ogrodzony, tylko okopany. W poi. XIX w. Kasa Ekonomiczna Łomży ogłosiła przetarg na wykonanie ogrodzenia, ale tylko od frontu. W dziesięć lat później, w 1863 r. poszerzono aleje, zasadzono nowe krzewy i drzewa, postawiono nowe ławki, w końcu zrobiono ogrodzenie. W ogrodzie znajdowały się drewniane altany. Ogród miejski był nie tylko miejscem spotkań towarzyskich mieszkańców miasta, ale również imprez rekreacyjnych i dobroczynnych. Obecnie w centralnym miejscu parku znajduje się pomnik niezwykle zasłużonego przyrodnika, autora „Flory Polskiej" Jakuba Wagi (1800-1872), wg projektu Ferdynanda Jarochy.

PLAC POCZTOWY 

W 1838 r. wytyczono nowy Plac Poprawczy, zwany następnie Placem Pocztowym. Głównym budynkiem jest poczta zbudowana w latach 1843-44, najprawdopodobniej według projektu Ludwika Jocza.

Budynek neoklasycystyczny postawiony na planie prostokąta, z dwoma piętrowymi pawilonami po bokach. Fasada korpusu jest dzielona pilastrami. Początkowo był to budynek dwukondygnacyjny, trzecią dobudowano w 1912 r. Obok poczty (na pocztówce po prawej stronie) stał budynek Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Plac Pocztowy, jak widać na pocztówce, był bezpośrednim przedłużeniem ul. Dwornej.

ULICA DWORNA 

W XVI wieku prowadziła do zamku. Została uregulowana w latach dwudziestych XIXw. Ze względu na przeznaczenie stawianych tam budynków można ją było określać jako ulicę „finansowo-bankową".

Od ulicy Parnej w dół, po lewej stronie stały: na rogu ul. Sadowej i Dwornej (obecnie m. in. księgarnia) od 1909 roku mieściła się Szkoła Handlowa Męska, dalej Kasa Przemysłowców Łomżyńskich (1909 r.) — obecnie siedziba Sądu Wojewódzkiego, Bank (1912 r.) — do dziś siedziba banków NBP i PBI, Bank dla Handlu i Przemysłu -— obecnie siedziba Banku Gospodarki Żywnościowej. Do połowy XIX wieku ulica stanowiła granicę strefy budowlanej Starego Miasta. Do początku lat 60-tych obecnego stulecia dochodziła, przez Plac Pocztowy, do ulic Wojska Polskiego i Nowogrodzkiej.

ULICA SIENKIEWICZA

Została wytyczona w 1836 roku, w ramach planu regulacji południowo -za-chodniej części miasta. Po ustanowieniu Łomży miastem gubernialnym, wytyczono Plac Soborny (obecnie Pl. Jana Pawła II) i wybudowano cerkiew. 

Obok cerkwi miał swoją siedzibę gubernator łomżyński (obecnie Wyższe Seminarium Duchowne). Ówczesna nazwa ulicy to Soborno-Cerkiewna. Naprzeciw cerkwi, na przełomie XIX i XX w., wybudowano trzy kamienice, z których najpiękniejszą była kamienica rodziny Śledziewskich. Na budynku tablica upamiętniająca śmierć Leona Kaliwody w czasie rozbrajania Niemców 11 listopada 1918 r. Obecnie kamienica jest odrestaurowana przez prywatnego właściciela Andrzeja Makarewicza i stanowi jeden z najładniejszych budynków miasta.

ULICA DŁUGA 

Jedna z bardziej znanych ulic w Łomży — między Starym Rynkiem i Placem Kościuszki. Do wybuchu n wojny światowej miała charakter handlowo-usługowy.

W czasach gubernialnych, po lewej stronie od Nowego Rynku (obecnie Pl. Kościuszki) stał Hotel „Metropol". Dawna zabudowa ulicy zachowała się tylko częściowo. Z istniejących do dziś budynków warto zwrócić uwagę na domy pod numerami 6 i 13. Budynek pod „szóstką", o fasadzie eklektycznej, z przewagą form neorenesansowych został wzniesiony w 1892 r. i przetrwał bez istotnych zmian. Natomiast budynek nr 13 został odremontowany. Obecnie mieszczą się w nim instytucje kultury: Wojewódzka Biblioteka Publiczna, Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Galeria Sztuki Współczesnej Muzeum Okręgowego w Łomży.

STARY RYNEK 

Podobnie jak dawniej jest prostokątnym placem, z którego wszystkich rogów wychodzą prostopadłe ulice. Głównym budynkiem Starego Rynku jest ratusz. Pierwotny ratusz znajdował się pośrodku rynku. Obecny usytuowany jest w części wschodniej. Został wybudowany w latach 1822-1823 wg projektu architekta Aleksandra-Groffe, przebudowywany w II połowie XIX i XX w.

Budowla piętrowa, klasycystyczna, na planie prostokąta. Fasada jest pięcioosiowa. Część środkowa jednoosiowa, zryzalitowana przechodzi w czworoboczną wieżyczkę.

W porównaniu z dawną zabudową Rynku nie ma Synagogi oraz klasycystycznych kamieniczek z XIX w. w południowej części, na miejscu których wybudowano w latach 50-tych pseudobarokowe kamieniczki z podcieniami wg projektu Urszuli i Adolfa Ciborowskich. Przez 30 lat był tu niewielki skwer. Kilka lat temu powrócono do pierwotnego wyglądu Rynku.

KOŚCIÓŁ O. O. KAPUCYNÓW

KOŚCIÓŁ O. O. KAPUCYNÓW, ul. Krzywe Koło. Kapucyni zostali sprowadzeni do Łomży w roku 1763 przez Józefa Konstantego Trzaskę, kanonika płockiego i proboszcza kleczkowskiego. Kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Bolesnej budowano w latach 1781-1798 wg projektu architekta Tańskiego.

W 1798 r. biskup płocki Onufry Szembek dokonał konsekracji świątyni i ołtarzy. W latach 1856-58 dobudowano kaplicę. Kościół zbudowany jest na planie prostokąta, złożony z dwuprzęsłowej nawy i jednoprzęsłowego prezbiterium. Wewnątrz znajduje się późnobarokowy ołtarz główny i trzy ołtarze boczne, również późnobarokowe. Fasada płaska, trójdzielna. Na dziedzińcu przed fasadą figura Matki Boskiej Częstochowskiej z 1966 r. autorstwa Ferdynanda Jarochy.

KOŚCIÓŁ P. P. BENEDYKTYNEK

ul. Dworna. Benedyktynki sprowadził z Torunia do Łomży w 1627 r. wojewoda mazowiecki, starosta łomżyński i wiski, Adam Kossobudzki. Budowę kościoła, najprawdopodobniej wg projektu architekta Teodora Bogumiła Seyfrieda, przeprowadzono w latach 1857-63.

Kościół jest orientowany, na planie prostokąta. Wnętrze trójnawowe, pseudohalowe, z wyodrębionym prezbiterium. Fasada trójosiowa, okna zamknięte półkoliście. Wewnątrz ołtarz główny neoromański, marmurowy. Wśród obrazów m. in. Matka Boska Śnieżna, z pół. XVII w., św. Józef z Dzieciątkiem, z XVII w. Na placu przed kościołem, grota z figurą Matki Boskiej z 1931 r. Obok kościoła klasztor.

ZABYTKOWY KOŚCIÓŁ ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA 

W 1410 r. biskup płocki Jakub utworzył parafię przy kościele Rozesłania Apostołów, którą mieściła się w miejscu obecnego klasztoru Ojców Kapucynów. W 1418 r., kiedy Łomża nabyła prawa miejskie, zaczęła rosnąć liczba jej mieszkańców i potrzebny stał się okazalszy kościół od dotychczas istniejącego. KOŚCIÓŁ FARNY pod wezwaniem św. Michała Archanioła i Jana Chrzciciela, od 1925 roku kościół katedralny (1925 — utworzenie Diecezji Łomżyńskiej).

Znajduje się między ulicami: Sadową, Dworną i Giełczyńską. Budowę rozpoczęto przed 1504 r. Fundatorami byli: ks. Anna Mazowiecka oraz jej synowie: Janusz i Stanisław. Budowę dokończył ks. Jan Wojsławski, proboszcz łomżyński w 1525 r., a konsekracji dokonał biskup płocki Andrzej Noskowski. Katedra, w ciągu ponad czterech wieków, poddawana była wielu renowacjom i przebudowom. Do 1519 r. kościół był budowany jako bazylikowy. W latach 1691-92 architekt Józef Szymon Belotti przeprowadził remont wraz z przebudową (uległ wtedy zmianie m. in. szczyt fasady). Z kolei w trakcie remontu prowadzonego w latach 1752-53 wybudowano murowany chór muzyczny. W XIX w. przeprowadzono jeszcze kilka remontów. Dobudowano wtedy neogotycką zakrystię, a kruchtę w przyziemiu dzwonnicy przekształcono na kaplicę św. Kazimierza. Renowacje prowadzono również w XX-leciu międzywojennym. W czasie wojny niewielkie uszkodzenia.

źródło: Urząd Miejski w Łomży 

źródło opisu obiektów: Urząd Miejski w Łomży 

źródło zdj. i zdj. głównego: Urząd Miejski w Łomży