Kiedy dokładnie mija 606 rocznica lokacji Łomży ?

Corocznie terminem początków obchodów Dni Łomży jest sztywno ustalona kalendarzowa data 15 czerwca, w której to dacie 606 lat temu książę mazowiecki Janusz I zwany Starszym wydał dokument lokujący Łomżę na prawie chełmińskim. Warto jednak przypomnieć, że książęcy dokument został wydany za czasów posługiwania się w kręgu narodów określanych mianem cywilizacji łacińskiej - kalendarzem juliańskim. Nazwa tego słonecznego kalendarza pochodzi od imienia Juliusza Cesarza, który wprowadził jego ideę w starożytnym Rzymie około 46 roku p.n.e. Po upływie 16 stuleci jego stosowania astronomowie obliczyli jednak, że na skutek niedokładnego obliczenia długości roku słonecznego kalendarz juliański późni się, przez co data równonocy wiosennej (umownego początku wiosny) przesunęła się z 21 marca na 10 marca. Powodowało to komplikacje zarówno w prawidłowym wyznaczaniu daty Wielkanocy, jak i terminów pór roku.

Kierując się potrzebą usunięcia narastających rozbieżności w rachubie czasu, w 1582 r. papież Grzegorz XIII  wprowadził na podstawie bulli papieskiej "Inter gravissimas" zasady, w wyniku których bezpośrednio po środzie 4 października 1582 r. nastąpił czwartek 15 października, a latami przestępnymi będą lata podzielne przez 4 i 400, oprócz lat które dzielą się przez 100. Dzięki wprowadzonym zmianom pory roku przestały się przesuwać względem dat kalendarzowych, a zreformowany w ten sposób kalendarz został nazwany kalendarzem gregoriańskim. W roku 1582 reforma kalendarza została przyjęta bezzwłocznie we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii oraz na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, gdzie zapisy papieskiej bulli wprowadził król Stefan Batory. Stopniowo także gregoriańską reformę kalendarza zaczęły przyjmować następne kraje, w których dominowała religia katolicka, protestancka i prawosławna, należy przy tym jednak dostrzec, że kalendarz juliański funkcjonuje do dnia dzisiejszego w liturgii prawosławnej.

Przyjęcie gregoriańskiej reformy kalendarza implikuje w sposób oczywisty, że we wszystkich stosujących go krajach kalendarzowe daty obarczone są od 1582 roku postępującą rozbieżnością, w stosunku do takich samych kalendarzowych dat wcześniej obowiązującego kalendarza juliańskiego. Kierując się z kolei rachubą tego ostatniego, należy dostrzec, że w 2024 roku pełnych kalendarzowych 606 lat od daty lokacji Łomży mija dokładnie w dniu 28 czerwca br. Stanowi ta okoliczność przyczynek do dyskusji, czy wyznaczonej w taki sposób rocznicowej daty lokacji Łomży nie należy uczcić dla wspomnienia porządku miary czasu z daty lokacji.