Zapomniana ulica łomżyńskiej Starówki, czyli jak wytyczono ulicę Widną

Redakcja portalu historialomzy.pl, w trakcie źródłowej kwerendy w zasobach Archiwum Państwowego w Białymstoku, natrafiła w zespole: Komisja Województwa Augustowskiego i Rząd Gubernialny na dokument obrazujący, jak przed 150. laty zaprojektowano przedłużenie w kierunku ulicy Dwornej biegu ulicy Krótkiej. Związany z tym plan pn. „Plan sytuacyjny w części Miasta Łomży, tyczący się Restauracyi ulicy Krótkiej v Widna zwanej i sporu zachodzącego między Obywatelami posiadającemi przy tejże ulicy położone” jest częścią jednostki: „Akta uregulowania ulic w m. Łomży 1843 – 1865”.

Historycznie ulica Krótka jest jedną z tych ulic ścisłego centrum Łomży, których przebieg widoczny jest na najstarszych planach miasta. Między innymi została umieszczona na najstarszej historycznie mapie Łomży tj. zachowanym w Bibliotece Narodowej w Paryżu szkicu z 1619 roku wykonanym w związku z lokalizacją w Łomży jezuickiego kolegium i zamierzoną budową kościoła jezuitów. Ulica Krótka widoczna z nazwy jest także na planie Łomży z 1805 roku, jak również na planie miasta Łomży z XV wieku zamieszczonym w „Łomży” Władysława Świderskiego z 1925r oraz na planie miasta Łomży z XVI wieku zamieszczonym w „Dziejach Łomży od czasów najdawniejszych do rozbiorów Rzeczypospolitej” Donaty Godlewskiej z 1962r.

Pierwotnie przez setki lat ulica Krótka komunikowała poprzez ulicę Zatylną (obecnie Jatkowa), ulicę Rządową (dawniej Kozią) oraz ulicę Długą. Jednak potrzeby rozwijającego się gospodarczo i przestrzennie miasta wymusiły w pierwszej połowie XIX wieku, potrzebę kompleksowej regulacji ulic w obrębie historycznej Starówki.

Ulica Krótka była jedną z ulic ujętych w planach regulacji, w których uznano między innymi potrzebę dalszego skomunikowania ciągu ulicy Krótkiej, z ulicą Dworną (dawniej Dworską). Związane z tym zamierzenia spowodowały zaplanowanie projektu częściowej wymiany terenu pod ulicę od jego właścicieli: W. Mierkowskiego i Józefa Szpadkowskiego. Przedłużeniu ulicy Krótkiej na odcinku pomiędzy ulicą Długą i ulicą Dworną nadano nazwę ulica Widna, a ostatecznie projekt ten został zrealizowany przed rokiem 1873 rokiem (kiedy regulacja jest już widoczna pozostała na Planie miasta Łomży z 1873 r. dostępnym w APŁ, Akta miasta Łomży, t. I, sygn. 27).

Ostatecznie nazwa ulicy Widnej została tylko przyczynkiem historiograficznym i nie utrwaliła się w praktyce nazewnictwa ulic miasta Łomży, a zrealizowane przedłużenie ulicy w kierunku ul. Dwornej funkcjonowało ostatecznie pod nazwą ulica Krótka.

Artykuł opracował:

red. Wojciech Winko

źródło: Archiwum Państwowe w Białymstoku, Komisja Województwa Augustowskiego i Rząd Gubernialny, nr zesp. 3, sygnatura 38

Od redakcji:

Zamieszczona w artykule kopia: „Plan sytuacyjny w części Miasta Łomży, tyczący się Restauracyi ulicy Krótkiej v Widna zwanej i sporu zachodzącego między Obywatelami posiadającemi przy tejże ulicy położone”, została wykorzystana na podstawie zgody dyrektora AP w Białymstoku dra Marka Kietlińskiego, wydanej na podstawie zarządzenia Nr 3 Dyrektora AP w Białymstoku z dnia. 30.04.2020 r., pkt.29.