Powstanie styczniowe na ziemi łomżyńskiej

Noc z 22 na 23 stycznia 1863 roku przyjęła się jako data wybuchu powstania styczniowego. Walka z caratem na terenie powiatu łomżyńskiego, a zwłaszcza w na naszym terenie miała charakter bardzo zróżnicowany. Nie jest znana dokładna przynależności i liczba biorących w nich udział mieszkańców. Nie dowiadujemy się również tego w ostatecznych spisach aresztowanych, uwięzionych i wywiezionych na katorgę do Rosji. Musimy jednak przyjąć, że zryw niepodległościowy jaki objawił się w Królestwie Polskim 22 stycznia miał charakter masowy i pobudził ludzi różnych stanów.

W Łomży przy Szosie Zambrowskiej, w miejscu straceń z  okresu Powstania Styczniowego, na tzw. Mokrej Łączce, znajduje się zbiorowa mogiła i pomnik upamiętniający powstańców styczniowych.

Pomnik - głaz odsłonięto i poświęcono 2 listopada 1916 roku, przy bardzo licznym udziale zgromadzonych mieszkańców Łomży i okolic. Widnieje na nim napis „1863 - BOJOWNIKOM ZA WOLNOŚĆ OJCZYZNY RODACY”. Powstał  z inicjatywy E. Zajączkowskiego właściciela zakładu fotograficznego w Łomży. Obok znajduje się tablica zawierająca nazwiska powstańców straconych w Łomży w latach powstania.

Listę rozstrzelanych i powieszonych w Łomży otwiera Dominik Trzciński, żandarm narodowy, powieszony 7 listopada 1863 r. Egzekucje odbywały się wobec licznie spędzonych przez kozaków mieszkańców Łomży, na podmokłej łączce, tuż za miastem przy szosie zambrowskiej. Wybudowano tam szubienicę i postawiono słupy, do których przywiązywano rozstrzeliwanych. Ofiary egzekucji wrzucano do wcześniej wykopanych w tym. miejscu dołów. Powstańców wieszał miejski czyściciel, przymuszony do tego przez żandarmów carskich. W miejscu egzekucji przez kilka kolejnych lat łomżanie stawiali drewniane krzyże, które władze rosyjskie natychmiast niszczyły.

Oto kolejne egzekucje na łomżyńskim miejscu straceń: 28 listopada 1863 r. za podburzanie do powstania i czytanie ludności podburzającego manifestu został rozstrzelany Konstanty Kulesza, syn wójta gm. Kołaki, rodem ze Szczodruch, 19 grudnia 1863 r. został powieszony żandarm, narodowy Aleksander Koniński, mieszkaniec Kolna, 16 stycznia 1864 r. powieszono Andrzeja Królikowskiego za udział w powstaniu, 21 kwietnia 1864 r. rozstrzelano Jana Chodkiewicza, wachmistrza żandarmerii rosyjskiej, a następnie powstańczej, 1 czerwca 1864 r. rozstrzelano Juliana Obuchowicza, dowódcę oddziału powstańczego, 27 października 1864 r. zostali powieszeni Ignacy Bruliński i Józef Michalski, 27 listopada 1864 r. powieszono szlachcica Antoniego Brzóskę za współpracę z powstańcami, w tym samym dniu rozstrzelany został Sylwester Jewreinow, szeregowy wojsk rosyjskich, za udział w walce pod Gontarzami w szeregach polskich, 8 grudnia 1864 r. zostali powieszeni Cyprian Januszczyk i Fabian Konopka, żandarmi narodowi.

W 2007 roku, staraniem służb Prezydenta Miasta Łomża, wybudowane zostało ogrodzenie cmentarza od strony Szosy Zambrowskiej z tablicą informacyjną w trzech językach (polskim, angielskim i niemieckim). Prace zostały sfinansowane ze środków Wojewody Podlaskiego oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Opracował Henryk Sierzputowski - historialomzy.pl

na podstawie:
Czesław Brodzicki, Donata Godlewska – Łomża w latach 1794 - 1866